Participatie onder de Omgevingswet: twee belangrijke vragen beantwoord

1. Wat is participatie onder de Omgevingswet?

Participatie betekent dat de aanvrager/initiatiefnemer omwonenden en bedrijven uit de buurt vroegtijdig, dus voordat een besluit is genomen, informeert en betrekt bij het betreffende bouwplan. Hierbij kan het gaan om informatiebijeenkomsten, bewonersavonden, digitale platforms en dergelijke.

De rechter heeft zich meermaals uitgelaten over participatie, omdat in de procedure werd gesteld dat niet aan participatie was voldaan De rechter oordeelt onder meer dat participatie enige betekenis moet hebben. Hoe ver participatie moet gaan, hangt ook af van de grootte van het bouwplan. En belangrijk: de rechter oordeelt dat participatie niet betekent dat er draagvlak moet zijn voor het bouwplan. Vaak wordt dat gedacht, maar participatie betekent niet dat inspraak mogelijk is, of dat er mogelijkheden zijn tot wijziging van het bouwplan. Ook is er met het informeren van omwonenden vrij snel voldaan aan participatie.

2. Moet participatie altijd worden toegepast?

Nee, dat hoeft niet. Hoewel participatie uitgangspunt is onder de Ow, is wettelijk bepaald dat de gemeenteraad gevallen kán aanwijzen waarin participatie verplicht is. Deze gevallen zijn dan vastgelegd in beleid. Als er dus niets is vastgelegd in beleid, hoeft de initiatiefnemer niet aan participatie te voldoen. Het hangt dus af van beleid en het type bouwplan of participatie daadwerkelijk moet worden toegepast.

Niet voldoen aan participatie afgestraft in uitspraak rechtbank

Hoewel de rechter dus vrij snel aanneemt dat er aan participatie is voldaan, is dat niet altijd het oordeel. Zo heeft de rechtbank Amsterdam uitspraak gedaan in een zaak waarin het niet voldoen aan participatie werd afgestraft. Tijdens de zitting probeerde de initiatiefnemer alsnog dit gebrek aan participatie te herstellen. De rechter maakte echter duidelijk dat participatie vooraf moet plaatsvinden; achteraf repareren maakt het instrument een lege huls. Deze uitspraak onderstreept dat participatie niet vrijblijvend is: het moet aantoonbaar en tijdig gebeuren, ook al levert het inhoudelijk niet altijd veel op.

Conclusie

Kortom, participatie is niet altijd van toepassing. Als het wel van toepassing is, dan moet blijken hoe aan participatie is voldaan. Onthoud dat er vrij snel is voldaan aan participatie. Een besluit zal daarom niet snel onderuit gaan, omdat er eventueel niet (goed) aan participatie is voldaan.